Menu Zamknij

Ciupak Edward „Mały”

Edward Ciupak urodził się 14 grudnia 1928 roku w Wólce Ratajskiej koło Janowa Lubelskiego. Do wybuchu II wojny światowej zdążył ukończyć pięć klas szkoły powszechnej, a już w 1943 roku rozpoczął swoją działalność konspiracyjną.

Wejście w struktury konspiracji ułatwił mu ukrywający się w jego rodzinnym domu oficer Wojska Polskiego, były pracownik II Oddziału Sztabu Generalnego, czyli komórki zajmującej się przed wojną wywiadem. Miał niedowład lewej ręki i nogi. Znał języki obce, więc brali go do słuchania radia. Oficer pisał z tych audycji sprawozdania kierowane do odpowiednich ludzi, które roznosiłem właśnie ja. Oficer przeszkolił mnie osobiście, jak mam zachowywać się w danej sytuacji – opowiadał po latach „Mały”[1].

Po wkroczeniu sowietów na teren województwa lubelskiego rozpoczęły się aresztowania byłych żołnierzy państwa podziemnego. W listopadzie 1944 roku został aresztowany również Edward Ciupak. Jednak w czasie konwoju udało mu się uciec. Początkowo ukrywał się samotnie, a później dołączył się do grupy Józefa Kłysia „Rejonowego”, wchodzącego w skład oddziału Narodowej Organizacji Wojskowej pod dowództwem Józefa Zadzierskiego „Wołyniaka”. Zgrupowanie to działało głównie w rejonie Janowa Lubelskiego. Przyjął wówczas pseudonim „Mały”.

W listopadzie 1946 roku, po rozmowach dowództwa NSZ z lubelskim WiN, został podporządkowany pod Zgrupowanie Oddziałów mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, wraz z innymi partyzantami NOW. Wcielono go do plutonu Michała Szeremieckiego „Misia”, z którym próbował przetrwać nadchodzącą zimę. Pełnił wówczas funkcję amunicyjnego Kazimierza Kowala „Sokoła”.

W styczniu 1947 roku oddział kwaterował w miejscowości Zakącie, gdzie w nocy został zaatakowany przez oddział KBW ochraniający lokal wyborczy w Wilkołazie, który przybył do wsi po donosie informatora. Było nas w mieszkaniu czterech: dowódca „Miś”, „Sokół”, sanitariusz i ja. Przebudził nas huk wystrzałów. Pierwszy z mieszkania wyskoczył „Sokół”, drugi „Miś”. Dowódca zaczął wydawać rozkazy. Byliśmy na polu w bardzo bliskiej odległości od wroga. Po kilkunastu minutach ginie „Miś”. Dostaje serię w brzuch. Drugi ginie „Sokół”. Dostaje serie w szyję. Zostało nas dwóch. Podczołgaliśmy się do dowódcy „Misia” i zabraliśmy jego raportówkę i pistolet. Broń „Sokoła” też zabraliśmy. Broniliśmy się nadal, bo nie słyszeliśmy rozkazu żeby się wycofywać. Myśleliśmy, że będzie rozkaz, żeby zabrać dowódcę. Ale zastępca „Czarny Renek” [Ryszard Krusche – przyp. aut.] uznał to za zbyt niebezpieczne, bo przy tym mogłoby dużo ludzi zginąć. Dostaliśmy rozkaz żeby się wycofać. Do dziś nie mogę uwierzyć, jakim cudem wydostaliśmy się spod takiego ognia – wspominał po latach „Mały”[2].

Po oderwaniu się od przeciwnika rozbity oddział melinował się w rejonie pobliskiego Urzędowa, gdzie dowództwo nad żołnierzami powierzono dowódcy żandarmerii Romanowi Grońskiemu „Żbikowi”. Następnie wyruszył on w rejon Janów Lubelski-Krasnystaw. W okolicach Hoszni Ordynackiej doszło do starcia z żołnierzami KBW. Była to ostatnia walka jaką stoczył „Mały” albowiem na rozkaz „Zapory” oddział miał się ujawnić.

Edward Ciupak „Mały” ujawnił się 11 kwietnia 1947 roku przed Powiatowym Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego w Janowie Lubelskim. Niestety już 10 dni później został aresztowany i przewieziony do UB w Krasnymstawie. Tam po ciężkim śledztwie został przewieziony na lubelski Zamek. W lipcu 1947 roku odbyła się sprawa przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Lublinie, który skazał go na 15 lat więzienia i 5 lat pozbawienia praw obywatelskich. Wyrok odsiadywał w więzieniu w Sieradzu, Strzelcach Opolskich a następnie w Bytomiu, gdzie służył w karnej kompanii górniczej w kopalni Dymitrow. Po 8 miesiącach ciężkiej pracy objęła go trzecia amnestia i wyszedł na wolność. Po wyjściu na wolność ożenił się a następnie w 1958 roku wyjechał na Ziemie Odzyskane. Niestety resort bezpieczeństwa aresztował go ponownie w 1962 roku, w związku ze sprawą Andrzeja Kiszki „Leszczyny”. Za pomoc udzielaną mu w latach 50. Został skazany na 5 lat więzienia. Drugi wyrok odsiadywał w więzieniu w Wiśniczu. Wyszedł warunkowo po 3 latach i 8 miesiącach.


*Biogram powstał na podstawie relacji Edwarda Ciupaka „Małego” z 15 grudnia 1995 roku opublikowanej w książce Zaporczycy. Relacje. Tom V, pod red. E. Kurek, Lublin 2011, s. 13-15.

PRZYPISY:
[1] Relacja Edwarda Ciupaka „Małego”, [w:] Zaporczycy. Relacje. Tom V, pod red. E. Kurek, Lublin 2011, s. 13.
[2] Ibidem, s. 14.