12 października 2025 roku we Wrocławiu zmarła Teresa Partyka-Gaj należąca pokolenia młodych kobiet, których dorastanie przypadło na dramatyczne lata okupacji niemieckiej. Jej życiorys, łączący losy konspiratorki Armii Krajowej, sanitariuszki oddziałów majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” oraz późniejszej wybitnej lekarki stanowi świadectwo wierności ideałom wolności i niepodległości.

Teresa Partyka urodziła się 28 czerwca 1926 r.  Wychowała się w patriotycznej rodzinie Marii i Stanisława Partyków w Czortkowie, w województwie tarnopolskim. W styczniu 1942 roku, w wyniku nasilających się represji niemieckich i zniszczeń wojennych, rodzina przeniosła się na Lubelszczyznę, do miejscowości Ratoszyn. W wieku 16 lat Teresa wstąpiła do Armii Krajowej, składając przysięgę i przyjmując pseudonim „Kotwica”. W ramach Wojskowej Służby Kobiet pełniła funkcje łączniczki i sanitariuszki, po odbyciu szkolenia z zakresu obsługi broni i udzielania pomocy medycznej.

Dom Partyków w Ratoszynie stanowił punkt kontaktowy i zaplecze dla oddziałów AK działających w regionie. Wiosną 1944 roku w rejonie tym operowały zgrupowania dowodzone przez majora Hieronima Dekutowskiego „Zaporę”. W czasie świąt wielkanocnych miejscowe kobiety przekazały partyzantom świąteczne wypieki – wówczas po raz pierwszy spotkali się „Zapora” i „Kotwica”. Znajomość przerodziła się w głęboką więź uczuciową, która – choć przerwana przez wojnę i powojenne prześladowania – pozostała ważnym elementem biografii obojga.

Latem 1944 roku Teresa próbowała dołączyć do oddziału „Zapory” w charakterze sanitariuszki, jednak sprzeciw jej ojca uniemożliwił jej realizację tego zamiaru. Po zakończeniu działań wojennych kontynuowała naukę w gimnazjum Sióstr Urszulanek w Lublinie, a następnie rozpoczęła studia medyczne we Wrocławiu. Pomimo formalnego zakończenia okupacji niemieckiej, utrzymywała kontakt z antykomunistycznym podziemiem niepodległościowym i z samym „Zaporą”. Ostatni raz spotkali się krótko przed jego aresztowaniem we wrześniu 1947 roku.

>>> Czytaj także: Struktura organizacyjna zgrupowania oddziałów AK-WiN „Zapory” <<<

Po wojnie Teresa Partyka, już jako Teresa Gaj, ukończyła studia medyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, specjalizując się w neurologii. Związała się zawodowo ze Szpitalem im. Tadeusza Marciniaka we Wrocławiu, gdzie przez wiele lat pracowała w Klinice Neurologii, zyskując opinię cenionego specjalisty.

W życiu publicznym zachowała wierność wartościom, które kształtowały jej młodość. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku wspierała środowiska opozycji demokratycznej, utrzymując bliskie kontakty z Jadwigą i Kornelem Morawieckimi. Po wprowadzeniu stanu wojennego angażowała się w działalność podziemnych struktur „Solidarności Walczącej”, udzielając pomocy medycznej i organizacyjnej osobom represjonowanym.

W ostatnich dziesięcioleciach życia chętnie dzieliła się wspomnieniami o swojej działalności w Armii Krajowej i o Hieronimie Dekutowskim, którego pamięć pielęgnowała z głębokim szacunkiem. Uczestniczyła w spotkaniach z młodzieżą, wywiadach i uroczystościach patriotycznych, stając się jednym z żywych świadków losów pokolenia „Zaporczyków”.

>>> Czytaj także: Uciec z Rakowieckiej: „Zapora” w pułapce bezpieki <<<

Śmierć Teresy Gaj 12 października 2025 roku we Wrocławiu zamknęła biografię kobiety, która pozostała wierna zasadom wyniesionym z domu i okupacyjnej konspiracji. Jej życie stanowi przykład trwałości ideałów służby, poświęcenia i odpowiedzialności za los wspólnoty narodowej. Należy do grona tych kobiet, które nie tylko towarzyszyły żołnierzom podziemia w walce, ale też – już w wolnej Polsce – potrafiły łączyć pamięć o przeszłości z aktywną postawą obywatelską i zawodową.